خوشا کرمانشاهان وشور وحالش                        خوشا فر وشکوه وقیلوقالش

کرمانشاه
IranKermanshah.png
مرکز کرمانشاه
مساحت ۲۴٬۹۹۸ کیلومترمربع
جمعیت ۱٬۹۳۸٬۰۶۰
پراکندگی ۷۷٫۵
تعداد شهرستان‌ها ۱۴
منطقه زمانی IRST (گرینویچ+۳:۳۰)
-تابستان (دی‌اس‌تی) IRST (گرینویچ+۴:۳۰)
زبان(های) اصلی زبان کردی:(لکی، کرمانشاهی، زنگنه، کلهری، سنجابی، گورانی و جافی)، فارسی کرمانشاهی

تاریخ

تاریخ باستان

نخستین مولاژ ساخته شده از انسان نئاندرتال در ایران،[۳۷] موزه پارینه سنگی زاگرس

کرمانشاه که در میانه‌های رشته کوه زاگرس قرار دارد به دلیل وضعیت آب و هوایی، کوهستانی بودن و وجود پناهگاه و غارهای طبیعی همواره مورد توجه انسان‌های عصر سنگ بوده‌است.[۳۸]

کرمانشاه از لحاظ بقایای سکونت‌های پیش از تاریخ، یکی از مناطق بسیار غنی و مهم در ایران و غرب آسیا است. قدیمی‌ترین آثار سکونت بشر در کرمانشاه مربوط به دورهٔ دیرینه‌سنگی[پانویس ۱] است که شامل چند تبر دستی سنگی است که در منطقهٔ گاکیه و غرب هرسین یافت شده‌است.[۳۸] این آثار دست‌کم حدود ۲۰۰ هزار سال قدمت دارند. آثار مهمی از دوران عصر سنگ در غارهای کرمانشاه کشف شده‌است که بیشترشان مربوط به دوره‌های میان‌سنگی[پانویس ۲] و نوسنگی[پانویس ۳] است.[۳۹]

مردم کرمانشاه در دوران باستان بسیاری از نخستین‌های تاریخ را به نام خود ثبت کرده اند؛ نخستین انسان‌هایی که در حدود ۹ هزار سال پیش با گرم شدن زمین غارنشینی را ترک کرده و به زندگی یکجانشینی روی آورده‌اند ساکنان این بوم بوده‌اند که نخستین خشت خام را تولید و در ساخت خانه و صنعت از آن استفاده کرده‌اند.[۴۰] و نخستین روستای خاورمیانه در دروان نوسنگی از ۹۸۰۰ ق.م تا ۷۴۰۰ ق.م در این مکان شکل گرفته‌است.[۴۱] کرمانشاهیان در دروان باستان با اختراع سفال نخستین انسان‌هایی بودند که رو به فعالیت‌های صنعتی آوردند و آثار زیادی از دوران پیش از تاریخ در کرمانشاه یافت شده‌است.[۴۰]

زبان ونژاد

زبان

توزيع جغرافيايی مناطقی که در آن‌ها به زبان کردی سخن گفته می‌شود.

زبان اهالی کرمانشاه، کردی[۶۳][۶۴][۶۵][۶۶] و لهجهٔ فارسی کرمانشاهی است.[۴۷][۶۳][۶۴][۶۵] عده‌ای از مردم کرمانشاه به زبان کردی، گویش کلهری سخن می‌گویند.[۶۷] علاوه بر کردی کلهری دیگر گویش‌های کردی از جمله کردی کرمانشاهی، سنجابی، زنگنه و سورانی هم گویشورانی در میان مردم دارد.[۶۳] در کنار زبان کردی، عده‌ای از مردم به لهجهٔ فارسی کرمانشاهی — که از ۲۰۰ سال پیش تاکنون در کرمانشاه رایج شده‌است — تکلم می‌کنند.[۶۷][۶۸] لهجهٔ فارسی کرمانشاهی تنها خاص شهر کرمانشاه است.[۶۶] در شهر کرمانشاه بیشتر در نسل های قدیمی زبان کردی رواج دارد[۶۹] همچنین در بخشی از مناطق شهر، گویش لکی در میان برخی ساکنان رواج دارد.

باورها در مورد زبان

به دلیل نبود داده‌های آماری رسمی در مورد زبان مردم کرمانشاه، عده‌ای بر این باورند که اکثریت مردم کرمانشاه به لهجهٔ فارسی کرمانشاهی صحبت می‌کنند[۶۸] و عده‌ای نیز زبان کردی را زبان اکثریت مردم این شهر می‌دانند.[۶۷]

نژاد

اکثریت جمعیت مردم کرمانشاه را کردها که از اقوام اصیل آریایی هستند تشکیل می‌دهند.[۱۱][۱۲] کرمانشاه از دید گوناگونی آب و هوایی و قومی و مذهبی دارای تنوع بسیاری است چرا که اقوام، مذاهب و نژادهای بسیاری در این دیار همواره در کنار هم زندگی کرده‌اند.[۷۰][۷۱]

استان کرمانشاه ) (به کردی: کرماشان) در غرب ایران واقع شده‌است. جمعیت این استان بنا بر برآوردهای سال ۲۰۰۶ [۱] ۱٬۹۰۲٬۷۶۰ نفر است. مرکز این استان شهر کرمانشاه است که دارای حدود ۷۸۴٬۶۰۲ نفر جمعیت است [۲] که ۱٬۴۱۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد.

در طی سده‌های گوناگون به دلیل جایگاه ویژه راهبردی کرمانشاه، این شهر دارای اهمیت ویژه‌ای بوده‌است. امروزه نیز از مهم‌ترین شهرهای غرب ایران به شمار می‌رود.

مشاهیر

در کرمانشاه همواره بزرگان زیادی در ادبیات، هنر، تاریخ و سیاست برخاسته‌اند[۷۲] بزرگانی همچون، میرزا محمدرضا کلهر از نستعلیق‌نویسان مهم تاریخ ایران، سید مرتضی نجومی از بزرگان خوشنویسی جهان، شامی کرمانشاهی شاعر کرد زبان، ابوالقاسم لاهوتی شاعر و فعال سیاسی دوران مشروطیت، شهرام ناظری خواننده ورشید یاسمی نویسنده، مورخ، مترجم و شاعر معاصر ایرانی واستاد موسیقی کردی و فارسی، علی‌محمد افغانی نویسنده نخستین رمان واقعی به زبان فارسی، مجتبی شمسی‌پور شیمیدان، ابوحنیفه احمدابن داود دینوری گیاه شناس، ستاره شناس، ریاضیدان و مورخ قرن نهم میلادی، یارمحمدخان کرمانشاهی از فعالان جنبش مشروطه می‌توان نام برد.